Səpələnmə diaqramı və korrelyasiya

1 · Əsas fikir

Müsbət, mənfi korrelyasiya və korrelyasiyanın olmaması

Əsas fikir

Səpələnmə diaqramı. Dərslik: «Səpələnmə diaqramı iki kəmiyyətin bir-birindən necə asılı olduğunu təqdim etmək üçün istifadə olunur.» Hər nöqtə bir obyektin iki qiymətidir (absis və ordinat).

Korrelyasiya. Dərslik: «Kəmiyyətlərdən birinin qiymətlərinin dəyişməsi ilə digərinin də qiymətlərinin qanunauyğun dəyişməsi baş verirsə, onlar arasındakı qarşılıqlı əlaqə korrelyasiya adlanır. Müsbət korrelyasiya — kəmiyyətlərdən birinin qiymətlərinin artması digərinin də artması ilə müşaiyət olunur. Mənfi korrelyasiya — kəmiyyətlərdən birinin qiymətlərinin artması digərinin azalması baş verdikdə olur. Həmçinin, korrelyasiyanın olmadığı hal da mümkündür.»

2 · Addım-addım həll

Həll yolu

TapşırıqSəpələnmə diaqramı və korrelyasiya

Səpələnmə diaqramında bir kafedə 10 gün ərzində havanın orta temperaturu və həmin gün satılan isti çay fincanlarının sayı verilmişdir. Temperatur ilə satılan çayın sayı arasında hansı növ korrelyasiya var və bu nə deməkdir?

1. Nöqtələri soldan sağa — temperaturun artması istiqamətində — oxuyaq: 2 °C-də 95 fincan, 10 °C-də 72, 18 °C-də 50 və 44, 25 °C-də 28 fincan.
2. Temperatur artdıqca satılan çay qanunauyğun şəkildə azalır; nöqtələr enən zolaq boyunca düzülür (izahdakı qırıq xətt).
3. Bir kəmiyyətin artması digərinin azalması ilə müşaiyət olunur — bu, mənfi korrelyasiyadır.
4. Diqqət: 18 °C-də iki gündə satış fərqlidir (50 və 44). Deməli, satış temperaturla tam (birqiymətli) müəyyən olunmur — korrelyasiya ümumi meyli göstərir (dərslikdəki nar nümunəsi kimi).
5. Cavab: Mənfi korrelyasiya: temperatur artdıqca satılan çay azalır

Meyl xətti

Nöqtələr enən xətt boyunca düzülür: temperatur artdıqca çay satışı azalır — mənfi korrelyasiya.

3 · Yoxlama

Cavabı yoxlayaq

Ən soyuq gündə (2 °C) satış ən çox, ən isti gündə (25 °C) ən azdır; aradakı nöqtələr də bu meylə uyğundur ✓.

4 · Diqqət

Niyə digər variantlar səhvdir

• Müsbət korrelyasiya: temperatur artdıqca satılan çay artırNöqtələr soldan sağa enir: 2 °C-də 95 fincan, 25 °C-də 28 fincan. Temperatur artdıqca satış azalır.
• Korrelyasiya yoxdur: nöqtələr nizamsız səpələnibNöqtələr nizamsız deyil — hamısı enən bir zolaq boyunca düzülüb. Korrelyasiyanın olmadığı halda (dərslikdəki Nümunə 3 kimi) belə istiqamət görünmür.
• Mənfi korrelyasiya: temperatur artdıqca satılan çay artırAd düzgündür, izah səhvdir: mənfi korrelyasiyada bir kəmiyyət artdıqca digəri azalır.
• Müsbət korrelyasiya: temperatur artdıqca satılan çay azalırİzah düzgündür, ad səhvdir: bir kəmiyyət artanda digəri azalırsa, bu, mənfi korrelyasiyadır.