Sürət və vaxt: sürəti nə qədər artırmalı?

1 · Əsas fikir

Məsafə sabitdirsə, sürət və vaxt tərs mütənasibdir

Əsas fikir

İki kəmiyyətdən biri neçə dəfə artanda digəri bir o qədər dəfə azalırsa, onlar tərs mütənasibdir və hasilləri sabitdir (x · y = k). İşdə: işçilərin sayı × günlərin sayı = bütün iş; hərəkətdə: sürət × vaxt = məsafə.

2 · Addım-addım həll

Həll yolu

TapşırıqSürət və vaxt: sürəti nə qədər artırmalı?

Avtobus iki şəhər arasındakı yolu 60 km/saat sürətlə 6 saata qət edir. Avtobusun həmin yolu 4,5 saata qət etməsi üçün onun sürətini neçə km/saat artırmaq lazımdır?

1. Yolun uzunluğu: 60 · 6 = 360 km.
2. Yeni vaxt 4,5 saatdır, lazım olan sürət: 360 : 4,5 = 80 km/saat.
3. Sürət artımı: 80 − 60 = 20 km/saat.
4. Cavab: 20

3 · Yoxlama

Cavabı yoxlayaq

80 · 4,5 = 360 km ✓. Vaxt 6 : 4,5 = 4/3 dəfə azaldı, sürət də 80 : 60 = 4/3 dəfə artdı ✓ — tərs mütənasiblik.

4 · Diqqət

Niyə digər variantlar səhvdir

• 80360 : 4,5 = 80 km/saat — bu, yeni sürətdir. Sual sürətin nə qədər artırılmasını soruşur: 80 − 60 = 20.
• 15Vaxt 25% azalır deyə sürət də 25% artırılıb (60-ın 25%-i 15). Tərs mütənasiblikdə vaxt 4/3 dəfə azalanda sürət 4/3 dəfə artır: 80 km/saat.
• 4560 · 4,5 : 6 = 45 — sürət vaxtla düz mütənasib götürülüb. Məsafə sabit olduqda sürət və vaxt tərs mütənasibdir.
• 9060 · 1,5 = 90 km — bu, qənaət olunan 1,5 saatda köhnə sürətlə gedilən yoldur, sürət artımı deyil.