Mətn (transkript)
Rəngsaza səkkiz qutu yaşıl boya lazımdır. Hər rəngdən neçə qutu qatsın? Onun resepti belədir: hər bir qutu göy rəngə üç qutu sarı rəng. Qarışdırır və divar üçün gözəl yaşıl rəng alır. Bu resept qutuların sayını demir. O, rənglər arasındakı əlaqəni deyir. Bu əlaqəyə nisbət deyilir. Bəs onu necə yazırıq? Nisbəti iki nöqtə ilə yazırıq: bir, iki nöqtə, üç. Oxunuşu belədir: birin üçə nisbəti. Birinci ədəd əvvəlki hədd, ikinci ədəd sonrakı hədddir. Onu kəsr kimi də yazmaq olar. Amma hədlərin sırası çox vacibdir. Hədlərin yerini dəyişsək, tərs nisbət alınır: üçün birə nisbəti. Bu, sarının göyə nisbətidir və eyni qarışığı başqa tərəfdən deyir. Amma rəngsaz səhvən üç qutu göyə bir qutu sarı qatsa, rəng göyə çalar. Sıra rəngi dəyişir. İndi səkkiz qutu lazımdır. Ağla gələn ilk fikir: hər rəngə iki qutu əlavə edək. Üç göy, beş sarı, cəmi səkkiz qutu. Amma qarışıq bu dəfə daha göy çıxır. Toplama nisbəti pozdu! Dərslik başqa yol göstərir. Nisbətin hər iki həddini sıfırdan böyük eyni ədədə vursaq və ya bölsək, ekvivalent nisbət alarıq. Bir, iki nöqtə, üç. İki, iki nöqtə, altı. Üç, iki nöqtə, doqquz. Hamısı eyni rəngdir. Bəs bizim səkkiz qutu? Bir göy və üç sarı birlikdə dörd qutu edir. Səkkiz qutu bunun düz iki mislidir. Hər iki həddi ikiyə vururuq: iki qutu göy, altı qutu sarı. Qarışdırırıq, və rəng əvvəlki yaşılın eynisidir. Bunun tərsi də işləyir. Başqa bir qarışıqda altı qutu göy və on səkkiz qutu sarı var. Hər iki həddi ortaq bölən altıya bölürük: bir, iki nöqtə, üç. Deməli, rəng eynidir. Buna nisbəti sadələşdirmək deyilir. Səkkiz qutu yaşıl boya üçün iki qutu göy və altı qutu sarı lazımdır. Yadda saxla: nisbəti vurma qoruyur, toplama pozur.