Mətn (transkript)
Dörddə üç üçdə ikidən böyükdür. Bəs ikisinin də qarşısına mənfi qoysaq, hansı böyük olar? Cavabı ədəd oxu verir. Ədədlər soldan sağa artır. Dərsliyin qaydası belədir: ədəd oxunda iki ədəddən sağda yerləşən həmişə böyükdür. Bəs ədədin yerini tez necə tapaq? Əvvəlcə işarəyə bax. Müsbət ədədlər sıfırın sağında, mənfilər isə solunda yerləşir. Ona görə müsbət ədəd sıfırdan da, istənilən mənfi ədəddən də böyükdür. Hətta yüzdə bir də mənfi mindən böyükdür. Bəs ikisi də mənfi olsa? Götürək iki mənfi ədəd: mənfi on iki tam onda altı və mənfi doqquz tam onda üç. On iki doqquzdan çoxdur, amma mənfi on iki tam onda altı sıfırdan daha uzaqda, daha soldadır. Deməli, o kiçikdir. Dərslikdəki qayda: iki mənfi ədəddən modulu böyük olan kiçikdir. Bəs rəqəmlər demək olar ki, eyni olsa? İndi iki oxşar ədəd: iki tam yüzdə otuz dörd və iki tam dövrdə otuz dörd. Dövri kəsri açıb yazaq: iki, vergül, üç, dörd, üç, dörd, və sonsuza qədər. Sonlu kəsrin sonuna isə sıfırlar yazırıq. Ən yüksək mərtəbədən başlayıb rəqəmləri bir-bir müqayisə edirik. Hər yeni mərtəbə ədəd oxuna on dəfə yaxından baxmaq deməkdir. Tam hissə eynidir. Onda birlər də, yüzdə birlər də eynidir. Mində birlərdə isə üç sıfırdan böyükdür. Deməli, iki tam dövrdə otuz dörd böyükdür. Bəs qarşılarına mənfi qoysaq? Mənfi işarə hər ədədi sıfıra görə güzgüdəki kimi o biri tərəfə keçirir. Sağdakı ədəd indi solda qalır. Ona görə mənfi iki tam dövrdə otuz dörd mənfi iki tam yüzdə otuz dörddən kiçikdir. Bəs adi kəsrləri necə müqayisə edək? İndi ilk suala qayıdaq: mənfi dörddə üç və mənfi üçdə iki. Əvvəl modulları ortaq məxrəcə, on ikiyə gətiririk. Dörddə üç on ikidə doqquz olur, üçdə iki isə on ikidə səkkiz. Doqquz hissə səkkizdən çoxdur, yəni dörddə üç böyükdür. Amma mənfi tərəfdə sıra çevrilir: mənfi dörddə üç daha soldadır. Cavab: mənfi üçdə iki böyükdür. İkidə biri də əlavə edib hamısını sıraya düzək: əvvəl işarə, sonra tam hissə, sonra rəqəmlər. Artan sıra belədir: mənfi dörddə üç, mənfi üçdə iki, ikidə bir, iki tam yüzdə otuz dörd, iki tam dövrdə otuz dörd. Hər sonrakı ədəd əvvəlkindən böyükdür. Deməli, dörddə üç böyükdür, amma mənfi dörddə üç kiçikdir. Şübhə olanda ədədi oxa qoy: sağdakı həmişə böyükdür.