Əsas məzmuna keç
STUWIN Kitabxana

Menyu

Görünüş

SualOrtaTək seçim

Benzin xərci: yoldan pula və geri

Real həyat situasiyasında iki ardıcıl xətti asılılığı (yoldan yanacağa, yanacaqdan pula) mürəkkəb funksiya kimi birləşdirmək və məlum son nəticəyə görə başlanğıc kəmiyyəti tapmaq: kompozisiyanın düsturunu yazmaq, xətti tənliyi onluq kəsrlərlə həll etmək və ölçü vahidlərini izləmək. Onuncu sinif funksiyalar, mürəkkəb funksiya, situasiya tapşırığı.

Provayder
DİM · Riyaziyyat
Bölmə
5.0 10-cu sinif Riyaziyyat
Dil
Azərbaycan
Dərc olunub

Avtomobil hər kilometrə 0,07 litr benzin sərf edir: V(d) = 0,07d (d — kilometrlə yol, V — litrlə benzin). 1 litr benzin 1,1 manatdır: M(V) = 1,1V (M — manatla xərc).

Bir səfərdə benzinə 15,4 manat xərclənib. Avtomobil bu səfərdə neçə kilometr yol gedib? Cavabı kilometrlə yazın.

Bir variant seç
İzahı göstər

1 · Əsas fikir

Ardıcıl çevirmələr — mürəkkəb funksiya

Əsas fikir

Dərslikdən. x-in qiymətləri g funksiyasının təyin oblastına, g(x)-lər isə f funksiyasının təyin oblastına daxildirsə, hər x ∈ D(g) ədədinə f(g(x)) ədədini qarşı qoyan funksiyaya f və g funksiyalarının mürəkkəb funksiyası (kompozisiyası) deyilir: (f ∘ g)(x) = f(g(x)).

Dərslikdəki Araşdırmada olduğu kimi: yoldan benzinə V(d), benzindən pula M(V) keçid varsa, yoldan pula keçid mürəkkəb funksiyadır: M(V(d)). Nəticə (pul) məlumdursa, zəncir sondan başlayaraq geri açılır.

2 · Addım-addım həll

Həll yolu

TapşırıqBenzin xərci: yoldan pula və geri

Avtomobil hər kilometrə 0,07 litr benzin sərf edir: V(d) = 0,07d (d — kilometrlə yol, V — litrlə benzin). 1 litr benzin 1,1 manatdır: M(V) = 1,1V (M — manatla xərc).

Bir səfərdə benzinə 15,4 manat xərclənib. Avtomobil bu səfərdə neçə kilometr yol gedib? Cavabı kilometrlə yazın.

  1. Kompozisiya: M(V(d)) = 1,1 · 0,07d = 0,077d (manat).
  2. Şərtə görə 0,077d = 15,4 ⇒ d = 15,4 : 0,077 = 200 (km).
  3. Başqa yolla (sondan başlayaraq): 15,4 manat = 15,4 : 1,1 = 14 litr; 14 litr = 14 : 0,07 = 200 km.
  4. Cavab: 200 km

Yoldan pula: M(V(d)) zənciri

Zəncir: d km → 0,07d litr → 0,077d manat.

3 · Yoxlama

Cavabı yoxlayaq

V(200) = 0,07 · 200 = 14 litr, M(14) = 1,1 · 14 = 15,4 manat ✓.

4 · Diqqət

Niyə digər variantlar səhvdir

  • 220Benzinin qiyməti nəzərə alınmayıb: 15,4 manat litr kimi götürülüb, 15,4 : 0,07 = 220. Əvvəl manat litrə çevrilməlidir: 15,4 : 1,1 = 14 litr.
  • 14Hesablama yarıda saxlanıb: 14 — sərf olunan benzinin litrlə miqdarıdır, yol deyil.
  • 2 000Onluq kəsrdə vergül səhvi: 1,1 · 0,07 = 0,077, 0,0077 deyil. 15,4 : 0,077 = 200.
  • 0,98Daxili funksiya əks istiqamətdə tətbiq edilib: litr 0,07-yə bölünmək əvəzinə 0,07-yə vurulub (14 · 0,07 = 0,98).

Məna baxımından yaxın məzmun.

  • SualDİM · RiyaziyyatOrtaTək seçim

    Taksi haqqından məsafəni tapmaq

    Real həyat situasiyası: xətti tarif düsturundan tərs funksiyanı qurmaq, yəni gedişin məsafəsini ödənilən məbləğdən asılı ifadə etmək, onu verilmiş məbləğdə hesablamaq və alınan nəticəni ilkin düstura qoyaraq yoxlamaq; həllin yazılı əsaslandırılması. Qəbul imtahanı tipli situasiya tapşırığı, onuncu sinif tərs funksiya.

  • SualDİM · RiyaziyyatOrtaTək seçim

    Taksi gedişinin qiyməti

    Real həyat situasiyasında cədvəllə verilmiş xətti asılılığın düsturunu tapmaq: arqumentin bərabər artımlarına uyğun funksiya artımından əmsalı, bir sütundan sabit həddi müəyyən etmək və cədvəldə olmayan arqument üçün qiyməti hesablamaq və düsturu cədvəlin bütün sütunlarında yoxlamaq. Onuncu sinif cəbri, funksiyanın cədvəllə və düsturla verilməsi, situasiya əsaslı test tapşırığı.

  • SualDİM · RiyaziyyatOrtaTək seçim

    Çatdırılma haqqına görə kütlə

    Real həyat situasiyası: çatdırılma tarifini hissə-hissə verilmiş funksiya kimi yazmaq və tərs məsələni həll etmək — ödənişə görə əvvəlcə uyğun hissəni müəyyən etmək, tarifin şərtlərinə görə xətti tənlik qurmaq, cavabı şərtlə yoxlamaq və yazılı əsaslandırmaq. Qəbul imtahanı tipli, məişət məsələsinə əsaslanan situasiya tapşırığı.

  • SualDİM · RiyaziyyatÇətinTək seçim

    Bağın sahəsi eninin funksiyası kimi

    Real situasiyada sözlə təsvir olunmuş asılılığı düsturla vermək: düzbucaqlının sahəsini perimetr məlum olduqda eninin funksiyası kimi yazmaq, təyin oblastını situasiyanın şərtlərindən müəyyən etmək və funksiyanın verilmiş qiymətinə uyğun arqumenti tapıb onun situasiyaya uyğunluğunu yoxlamaq. Onuncu sinif cəbri, funksiyanın verilmə üsulları, situasiya əsaslı test və yazılı əsaslandırma tapşırığı.

  • SualDİM · RiyaziyyatOrtaTək seçim

    Su hündürlüyünün proqnozu

    Real həyat situasiyasında xətti asılılıq: qrafiki düz xətt olan kəmiyyətin iki məlum qiymətinə görə düz xəttin tənliyini qurmaq, bucaq əmsalını dəyişmə sürəti kimi şərh etmək, sərbəst həddin mənasını anlamaq və tənlik vasitəsilə proqnoz vermək. 8-ci sinif şagirdi üçün tətbiqi məsələ.

    3.56 İki nöqtədən keçən düz xəttin tənliyi

  • SualDİM · RiyaziyyatOrtaTək seçim

    Körpü tağının dayaqları

    Real həyat situasiyası: simmetrik körpü tağının hündürlüyü cüt funksiya kimi. Tağın yalnız yarısındakı ölçmələrdən cüt funksiyanın tərifi ilə digər yarıdakı hündürlükləri tapmaq, situasiyanı funksiyanın qiymətləri ilə ifadə etmək, bütün şaquli dayaqların uzunluqlarını toplamaq və həlli əsaslandırmaq. Onuncu sinif funksiyalar bölməsi, qəbul imtahanı tipli situasiya tapşırığı.