Şaquli termometr. Şkalada yuxarıdan aşağı 10, 0, −10 və −20 rəqəmləri yazılıb; iki qonşu rəqəm arasında 5 bərabər bölgü var. Qırmızı maye sütununun ucu 0-dan aşağıda, 0-dan sayanda üçüncü bölgü xəttindədir. Qış səhəri pəncərənin kənarındakı termometrin göstərişi şəkildədir. Dərslikdəki kimi ölçmənin xətası termometrin dəqiqlik qiymətinə (bir bölgünün qiymətinə) bərabər götürülür. Havanın dəqiq temperaturu a (°C) hansı aralıqdadır?

Termometrdən dəqiq temperaturun aralığı — Sual · 2.50 Xəta məsələləri. Mütləq xəta

Mətn

Şaquli termometr. Şkalada yuxarıdan aşağı 10, 0, −10 və −20 rəqəmləri yazılıb; iki qonşu rəqəm arasında 5 bərabər bölgü var. Qırmızı maye sütununun ucu 0-dan aşağıda, 0-dan sayanda üçüncü bölgü xəttindədir.

Qış səhəri pəncərənin kənarındakı termometrin göstərişi şəkildədir.

Dərslikdəki kimi ölçmənin xətası termometrin dəqiqlik qiymətinə (bir bölgünün qiymətinə) bərabər götürülür. Havanın dəqiq temperaturu a (°C) hansı aralıqdadır?

İzahı göstər

1 · Əsas fikir

Bölgünün qiyməti xəta kimi götürülür

Əsas fikir

Alətin dəqiqlik qiyməti bir bölgünün qiymətidir: iki qonşu rəqəmin fərqi onların arasındakı bölgülərin sayına bölünür (səh. 202). Dərslikdə ölçmənin nəticəsi belə yazılır: göstərişin üzərinə alətin dəqiqlik qiyməti əlavə edilir və çıxılır, məsələn 13,2 sm ± 0,1 sm (səh. 203).

Dəqiq qiymət a, təqribi qiymət x, yol verilən xəta b olarsa, a = x ± b yazılır (səh. 203). Bu o deməkdir ki, dəqiq qiymət x − b ilə x + b arasındadır: x − b ≤ a ≤ x + b.

2 · Addım-addım həll

Həll yolu

TapşırıqTermometrdən dəqiq temperaturun aralığı

Termometr şkalası: 0 ilə 10 arasında 5 bölgü, sütun 0-dan aşağıda üçüncü bölgüdə. a hansı aralıqdadır?

Dəqiqlik qiyməti: iki qonşu rəqəmin fərqi bölgülərin sayına bölünür: (10° − 0°) : 5 = 2°.
Sütunun ucu 0-dan aşağıda, üçüncü bölgüdədir: 0 − 3 · 2 = −6. Göstəriş x = −6 °C.
Xəta bir bölgünün qiyməti qədərdir: b = 2°. Yazılış: a = −6 ± 2 °C.
Uclar: −6 − 2 = −8 və −6 + 2 = −4. Deməli, −8 ≤ a ≤ −4.
Cavab: −8 ≤ a ≤ −4

Termometr: bölgü 2°, göstəriş −6 °C

0 ilə 10 arasında 5 bölgü: bir bölgü 2°. Sütun −6-da dayanır; mavi zolaq −8 ilə −4 arasındakı mümkün temperaturlardır.

3 · Yoxlama

Cavabı yoxlayaq

Aralığın ortası (−8 + (−4)) : 2 = −6 — termometrin göstərişi, uzunluğunun yarısı (−4 − (−8)) : 2 = 2 — bir bölgü. Diqqət: −8 ədədi −4-dən kiçikdir, ona görə solda yazılır.

4 · Diqqət

Niyə digər variantlar səhvdir

−4 ≤ a ≤ −2Hər bölgü 1° sayılıb, ona görə göstəriş −3, xəta 1 alınıb. Amma 0 ilə 10 arasında 5 bölgü var: bir bölgü 10° : 5 = 2°, göstəriş −6 °C-dir.
4 ≤ a ≤ 8Bölgü və xəta düzgündür, amma sütun sıfırdan aşağıdadır: göstəriş +6 yox, −6 °C-dir.
−11 ≤ a ≤ −1Xəta kimi bölgülərin sayı (5) götürülüb. Xəta bir bölgünün qiymətidir: 10° : 5 = 2°.
−7 ≤ a ≤ −5Göstəriş −6 düzgün oxunub, amma xəta 1° götürülüb. Bu termometrdə bir bölgü 2°-dir, ona görə a = −6 ± 2.

Mənbə: «Riyaziyyat. Dərslik. 7-ci sinif», Bölmə 10, dərs 1 «Xəta məsələləri. Mütləq xəta», səh. 202–205.