Aptek tərəzisində kütlənin aralığı

1 · Əsas fikir

a = x ± b iki ucu verir

Əsas fikir

Dəqiq qiymət a, təqribi qiymət x, yol verilən xəta b olarsa, a = x ± b yazılır (səh. 203). Bu o deməkdir ki, dəqiq qiymət x − b ilə x + b arasındadır: x − b ≤ a ≤ x + b.

«0,05 q dəqiqliklə ölçülüb» ifadəsi yol verilən xətanın b = 0,05 q olduğunu bildirir (dərslik, Ç4, səh. 204).

2 · Addım-addım həll

Həll yolu

TapşırıqAptek tərəzisində kütlənin aralığı

Tərəzi: x = 1,35 q, dəqiqlik b = 0,05 q. a hansı aralıqdadır?

1. Yazılış: a = 1,35 ± 0,05 q.
2. Ən kiçik qiymət: 1,35 − 0,05 = 1,3 q.
3. Ən böyük qiymət: 1,35 + 0,05 = 1,4 q.
4. Deməli, 1,3 ≤ a ≤ 1,4.
5. Cavab: 1,3 ≤ a ≤ 1,4

1,35 ± 0,05 aralığı

Qırmızı nöqtə göstəriş 1,35; ondan hər iki tərəfə 0,05 getdikdə mavi aralığın ucları 1,3 və 1,4 alınır.

3 · Yoxlama

Cavabı yoxlayaq

Aralığın ortası (1,3 + 1,4) : 2 = 1,35 — tərəzinin göstərişi, yarı uzunluğu (1,4 − 1,3) : 2 = 0,05 — tərəzinin dəqiqliyi.

4 · Diqqət

Niyə digər variantlar səhvdir

• 1,325 ≤ a ≤ 1,375Xətanın yarısı (0,025) götürülüb. «0,05 q dəqiqliklə» o deməkdir ki, b = 0,05 q: a = 1,35 ± 0,05.
• 1,35 ≤ a ≤ 1,4Xəta yalnız bir tərəfə əlavə edilib. ± işarəsi həm çıxmağı, həm də əlavə etməyi bildirir: 1,35 − 0,05 = 1,3.
• 1,3 ≤ a ≤ 1,35Xəta yalnız çıxılıb. Dəqiq kütlə göstərişdən 0,05 q böyük də ola bilər: 1,35 + 0,05 = 1,4.
• 0,85 ≤ a ≤ 1,850,05 yerinə 0,5 götürülüb (vergül bir mərtəbə sürüşüb). b = 0,05 q.

Mənbə: «Riyaziyyat. Dərslik. 7-ci sinif», Bölmə 10, dərs 1 «Xəta məsələləri. Mütləq xəta», səh. 202–205.