Mətn (transkript)
Mənfi on, yoxsa mənfi üç? On daha böyük görünür. Amma raket başqa cavab verir. Kosmodromda raket buraxılışa hazırlanır. Ekranda geri sayım gedir. Buraxılışa on saniyə qalan anı mənfi on kimi yazaq, üç saniyə qalan anı isə mənfi üç. Buraxılış anı sıfırdır. Ondan sonrakı saniyələr müsbət ədədlərlə yazılır. Bəs bu anları bir xəttə düzsək, nə görərik? Zaman soldan sağa axır, eynilə ədəd oxu kimi. Ədəd oxunda iki ədəddən sağda yerləşən böyük, solda yerləşən isə kiçikdir. Natural ədədlərdən bu tanışdır: iki beşdən soldadır, deməli, beşdən kiçikdir. Bu qayda bütün tam ədədlər üçün də işləyir. Bəs müsbət və mənfi ədəd qarşılaşanda? Bütün müsbət ədədlər sıfırdan sağda, bütün mənfi ədədlər isə solda yerləşir. Ona görə istənilən müsbət ədəd istənilən mənfi ədəddən böyükdür. Məsələn, beş mənfi ondan böyükdür. Sıfır isə ortadadır: hər mənfi ədəddən böyük, hər müsbət ədəddən kiçikdir. Ən çətini isə iki mənfi ədəddir. Mənfi on və mənfi üç. Beyin dərhal deyir: on üçdən böyükdür, deməli, mənfi on da böyükdür. Bu, ən çox yayılmış səhvdir. Mənfi işarəsi şəkli tərsinə çevirir. Bəs bunu necə görək? Ədəd oxuna baxaq. Mənfi üç sıfırdan cəmi üç addım soldadır, mənfi on isə on addım. Sıfırdan sola uzaqlaşdıqca ədədlər kiçilir. Qayda belədir: iki mənfi ədəddən sıfırdan uzaq olanı kiçikdir. İndi raketə qayıdaq. Geri sayım mənfi ondan başlayır. Hər saniyə ədəd bir vahid böyüyür: mənfi doqquz, mənfi səkkiz. Mənfi üç mənfi ondan sonra gəlir, deməli, ondan böyükdür. Mənfi üç, mənfi iki, mənfi bir, sıfır! Raket havaya qalxır. Bu qayda ilə istənilən tam ədədləri sıraya düzmək olar. Götürək: dörd, mənfi altı, sıfır, mənfi bir və iki. Əvvəl mənfiləri ayırırıq. Onlardan sıfırdan ən uzaq olanı, mənfi altı, birinci durur. Artan sıra belədir: mənfi altı, mənfi bir, sıfır, iki, dörd. Azalan sıra isə tam tərsinədir. Deməli, on böyük görünsə də, mənfi on mənfi üçdən kiçikdir. Yadda saxla: ədəd oxunda sağdakı həmişə böyükdür.