Mətn (transkript)
Yelləncək dörd yellənişdən sonra iki cavab verir, üç yellənişdən sonra isə bircə cavab. Qız ayaqlarını yerə sürtür. Yelləncəyi dirəyin altından yüz altmış iki santimetr irəlidə buraxırıq. Fərz edək ki, hər yelləniş onu o biri tərəfə aparır, əvvəlkinin üçdə ikisi qədər uzağa. Xətkeşdə irəli müsbət, geri mənfidir. Dönmə nöqtələri: yüz altmış iki, mənfi yüz səkkiz, yetmiş iki, mənfi qırx səkkiz, otuz iki. Hər yelləniş nöqtəni eyni vuruğa vurur. Bəs yalnız ilk və son nöqtədən vuruğu tapmaq olarmı? Dörd yellənişdə yüz altmış iki dörd dəfə vurulur və otuz iki alınır. Deməli, vuruğun dördüncü qüvvəti səksən birdə on altıdır. Hansı ədədin n-ci qüvvəti a-ya bərabərdirsə, o ədəd a-nın n-ci dərəcədən köküdür. İşarənin üstündəki kiçik ədəd kökün üstü, yəni dərəcəsidir, altındakı isə kökaltı ifadədir. Kökün üstü üç olanda kub kök deyirik. Bəs bu kök neçədir? Üçdə ikini dörd dəfə özünə vuraq: səksən birdə on altı alınır. Mənfi üçdə iki də eyni nəticəni verir, çünki dörd mənfi işarə cüt-cüt silinir. Deməli, iki cavab var. Kök işarəsi isə birqiymətli olsun deyə mənfi olmayan kökü göstərir: bu, hesabi kökdür, üçdə iki. İkinci kök onun əksidir. Bizim yelləncək tərəf dəyişir, vuruğu mənfi üçdə iki olur. Bəs yellənişlər tək sayda olsa? Üç yellənişdən sonra isə nöqtə mənfi qırx səkkiz olur: yelləncək arxadadır. Müsbət üçdə iki ilə yelləncək irəlidə qalardı. Yalnız mənfi üçdə iki uyğun gəlir. Tək dərəcədən kök yeganədir və kökaltı ifadə ilə eyni işarəlidir: kökaltı mənfi olanda kub kök də mənfi çıxır. Son nöqtə həm məsafəni, həm də tərəfi deyir. Bəs dörd yellənişdən sonra tərəfi necə bilək? Yelləncəyin yanına riyazi əkizini qoyaq: onun vuruğu üçdə ikidir, tərəf dəyişmir. Hər tərəf dəyişmə bir mənfi vuruqdur, iki mənfi isə müsbət verir. Dörd yellənişdə mənfilər cüt-cüt silinir: hər iki yelləncək otuz ikidə görüşür. Üç yellənişdə bir mənfi artıq qalır: əkiz irəlidə, yelləncək arxada. Buna görə cüt dərəcədə kökaltı ifadə müsbətdirsə iki kök var, mənfidirsə heç bir kök yoxdur. İndi əksinə gedək. Mənfi üçdə ikini dördüncü qüvvətə yüksəldək, sonra dördüncü dərəcədən kök alaq: üçdə iki qayıdır. İşarə itir, modul qalır. Kub kökdə isə mənfi üçdə iki olduğu kimi qayıdır. Cüt dərəcədə kök ədədin modulunu verir, tək dərəcədə ədədin özünü. Kök həmişə tam çıxmır. Kökaltında qırx var, kökün üstü dörddür. İkinin dördüncü qüvvəti on altı, üçünkü səksən birdir. Qırx onların arasındadır, deməli kök iki ilə üç arasındadır. Yelləncək dörd yellənişdən sonra iki cavab verir, üçdən sonra bircə: cüt dərəcəli kök yalnız məsafəni tapır, tək dərəcəli kök həm də tərəfi.
