y dəyişəni x-dən düz mütənasib asılıdır. x = 4 olduqda y = 14. Bu asılılığın düsturu hansıdır?
İzahı göstər
1 · Əsas fikir
Mütənasiblik əmsalı
Qayda
Düz mütənasib kəmiyyətlərin uyğun qiymətlərinin qisməti sabitdir. Bu sabitə mütənasiblik əmsalı deyilir: k = y : x. Buradan düz mütənasib asılılığın düsturu alınır.
y = kx (k ≠ 0)
2 · Həll
Addım-addım həll
TapşırıqƏmsal və düstur
x = 4 olduqda y = 14. Düz mütənasib asılılığın düsturunu yazın.
- Uyğun qiymətlərin qismətindən mütənasiblik əmsalını tapırıq: k = y : x = 14 : 4 = 3,5.
- k-nın qiymətini düz mütənasib asılılığın düsturunda yerinə yazırıq: y = 3,5x.
Cavab: y = 3,5x
Cədvəl: x 2, 4, 6; y 7, 14, 21; y : x hər sütunda 3,5. Verilən cüt 4 və 14 vurğulanıb: k = 14 : 4 = 3,5.
Hər sütunda y : x = 3,5 — bu, mütənasiblik əmsalıdır.
3 · Yoxlama
Cavabı yoxlayırıq
x = 4 olduqda y = 3,5 · 4 = 14 — şərt ödənir. Başqa cüt: x = 8 olduqda y = 28 və 28 : 8 = 3,5 — qismət yenə eynidir.
4 · Diqqət
Digər cavablar niyə səhvdir
Səhv yol
k = 4 : 14
x-i y-ə bölmək tərs qismət verir: 2/7.
Düzgün yol
k = 14 : 4 = 3,5
Həmişə y-i uyğun x-ə bölürük.
- y = 14x — 14 y-in qiymətidir, əmsal deyil; bu düsturla x = 4 olduqda y = 56 alınar.
- y = (2/7)x — qismət tərs götürülüb: x : y = 4 : 14 = 2/7; mütənasiblik əmsalı k = y : x-dir.
- y = x + 10 — fərq tapılıb (14 − 4 = 10); düz mütənasiblikdə qiymətlər bölünür. Bu düsturla x = 8 olduqda y = 18 olar, 28 yox.
- y = 56x — qiymətlər vurulub (4 · 14 = 56); əmsal y-i x-ə bölməklə tapılır.