Mətn (transkript)
Paraleloqram lövhənin bir küncü qırılıb. Robot onu qalan üç küncdən dəqiq bərpa edir. Robotun matkabı əvvəlcə bir relsdə gəzir, bu rels ədəd oxudur. Birinci deşik mənfi dörddə, ikinci deşik on ikidədir. Orta deşik iki ucdan eyni uzaqlıqdadır. Sol ucdan ortaya qədər olan fərq ortadan sağ uca qədər olan fərqə bərabərdir. Deməli, ortanın iki qatı ucların cəminə bərabərdir. Robot ucları toplayır və ikiyə bölür: mənfi dörd üstəgəl on iki, səkkiz, yarısı dörd. Bəs lövhə müstəvi olanda nə dəyişir? Lövhənin üstündə robotun iki relsi var: biri sağa-sola, o biri irəli-geri. Birinci deşik mənfi altı və mənfi beşdədir, ikinci deşik səkkiz və mənfi birdə. Uclardan və ortadan absis oxuna perpendikulyar salaq. Fales teoreminə görə bu paralel xətlər oxda da bərabər parçalar ayırır. Deməli, hər koordinat ayrıca hesablanır. Absis: mənfi altı üstəgəl səkkiz, iki, yarısı bir. Ordinat: mənfi beş üstəgəl mənfi bir, mənfi altı, yarısı mənfi üç. Orta deşik bir və mənfi üçdədir. Bəs orta məlum olanda uc necə tapılır? Birinci uc mənfi altı və mənfi ikidədir, orta nöqtə mənfi iki və mənfi dörddə. Ucdan ortaya dörd vahid sağa, iki vahid aşağı gedirik. Eyni addımı bir də atırıq və ikinci uca çatırıq: iki və mənfi altı. Düsturla: ortanın iki qatından birinci ucu çıxırıq. Absis: mənfi dörd çıx mənfi altı, iki. Ordinat: mənfi səkkiz çıx mənfi iki, mənfi altı. Bu uc birinci ucun ortaya nəzərən simmetrik nöqtəsidir. Bəs bir lövhədə üç orta lazım olsa? Üçbucaq lövhənin hər tərəfinin ortasına bolt deşiyi lazımdır. Təpələr mənfi yeddi və mənfi bir, doqquz və bir, mənfi bir və doqquzdadır. Hər tərəfdə eyni qayda: topla və yarıya böl. Ortalar bir və sıfır, dörd və beş, mənfi dörd və dörd alınır. Yuxarı təpəni qarşı tərəfin ortası ilə birləşdirən parça üçbucağın medianıdır. Bəs dairəvi detalın mərkəzi harada gizlənir? Dairəvi qapaqdakı iki deşik bir diametrin uclarıdır: sıfır və bir, səkkiz və mənfi beş. Çevrənin mərkəzi diametrin ortasıdır. Sıfır üstəgəl səkkizin yarısı dörd, bir üstəgəl mənfi beşin yarısı mənfi iki. Mərkəz dörd və mənfi ikidədir. Kənarda üçüncü deşik var: səkkiz və bir. Bu deşiyin qarşısındakı deşik mərkəzə nəzərən simmetrikdir: sıfır və mənfi beş. Artıq robotun iki qaydası var. Elə bu iki qayda qırılmış küncü qaytaracaq. Paraleloqram lövhənin üç küncü yerindədir: mənfi səkkiz və mənfi üç, bir və mənfi səkkiz, dörd və mənfi üç. Paraleloqramın diaqonalları kəsişmə nöqtəsində yarıya bölünür. Birinci və üçüncü künc qarşı təpələrdir. Robot əvvəlcə onların ortasını tapır: mənfi iki və mənfi üç. Bu nöqtə o biri diaqonalın da ortasıdır. İndi ortanın iki qatından ikinci küncü çıxırıq. Absis: mənfi dörd çıx bir, mənfi beş. Ordinat: mənfi altı çıx mənfi səkkiz, iki. İtmiş künc mənfi beş və ikidədir. Matkab ora enir və lövhə yenidən tam olur. Robot qırılmış küncü görmədən bərpa etdi. Sirr iki qaydadadır. Orta nöqtənin hər koordinatı ucların koordinatlarının cəminin yarısıdır. Ucu tapmaq üçünsə ortanın iki qatından o biri ucu çıxırıq. Topla və yarıya böl, ya da ikiqat al və çıx.