Mətn (transkript)
Üçdən mənfi dördü çıxanda yeddi alınır. Çıxırıq, amma ədəd böyüyür. Niyə? Bir binanın şüşə liftinə bax. Giriş mərtəbəsi sıfırdır. Yuxarıdakı mərtəbələr müsbətdir, yerin altındakı dayanacaq isə mənfi: mənfi bir, mənfi iki, mənfi üç, mənfi dörd. Liftin yolu dik qoyulmuş ədəd oxudur. Müsbət ədəd toplayanda lift qalxır, mənfi ədəd toplayanda enir. Bəs çıxanda nə edir? Lift üçüncü mərtəbədədir. Üçdən dördü çıxaq: lift dörd mərtəbə enir və mənfi birdə dayanır. İndi üçə mənfi dördü toplayaq: lift yenə dörd mərtəbə enir, yenə mənfi birə. Deməli, dördü çıxmaq mənfi dördü toplamaqla eynidir. Qayda belədir: fərqi tapmaq üçün azalana çıxılanın əksini toplayırıq. Bəs çıxılan özü mənfi olsa? Üçdən mənfi dördü çıxaq. Qaydaya görə mənfi dördün əksini, yəni dördü toplayırıq: üç üstə gəl dörd, yeddi. Lift enmir, dörd mərtəbə qalxır! Qayda cavabı verdi. Amma çıxanda niyə artır? Çıxmanın bir mənası da var. Beşdən ikini çıxmaq soruşur: ikinci mərtəbədən beşinciyə neçə mərtəbə qalxmalıyıq? Üç, çünki iki üstə gəl üç beşdir. İndi eyni sualı ilk misalımıza verək: mənfi dördüncü mərtəbədən üçüncüyə neçə mərtəbə qalxmalıyıq? Lift dayanacaqdan qalxır. Dörd mərtəbə sonra girişə, sıfıra çatır. Sonra daha üç mərtəbə. Cəmi yeddi. Deməli, üçdən mənfi dördü çıxmaq, mənfi dörddən üçə qədər olan yolu ölçməkdir. Bu yol sıfırı keçir və yerin altındakı dörd mərtəbə də yola qatılır. Ona görə çıxırıq, amma cavab böyüyür. Bəs ədədlərin yerini dəyişsək? Mənfi dörddən üçü çıxaq: mənfi dörd üstə gəl mənfi üç, mənfi yeddi. Bu dəfə lift üçüncü mərtəbədən mənfi dördüncüyə yeddi mərtəbə enir. İşarə istiqaməti göstərir: müsbət yuxarı, mənfi aşağı. Yol isə hər iki halda yeddi mərtəbədir. Ona görə ədəd oxunda iki nöqtə arasındakı məsafə onların fərqinin moduluna bərabərdir. Yadda saxla: çıxmaq, çıxılanın əksini toplamaqdır. Üçdən mənfi dördü çıxmaq, üçə dörd toplamaqdır. Ona görə çıxırıq, amma ədəd böyüyür: yeddi.