Mətn (transkript)
Kartonun hər küncündən altı santimetr kəsirik. Tənlik isə iki santimetrlik kartonu da qəbul edir. Kvadrat formalı bir karton götürək. Hər küncündən tərəfi altı santimetr olan kiçik kvadrat kəsirik. Kənarları yuxarı qatlayırıq və qapaqsız bir qutu alırıq. Bu qutuya düz altı yüz kub santimetr sığır. Bəs karton nə boyda idi? Cavabı dörd mərhələdə tapacağıq. Birinci mərhələ: məlumatları müəyyən edirik. Kartonun tərəfini iks ilə işarə edək. Qutunun hündürlüyü kəsilən kvadratın tərəfinə bərabərdir, yəni altı santimetrdir. Bəs oturacağın tərəfi? Burada çoxları tələsir və iks minus altı yazır. Amma hər tərəfdən iki kvadrat kəsilir: biri bu ucdan, biri o biri ucdan. Deməli, oturacağın tərəfi iks minus on ikidir. İkinci mərhələ: tənliyi qururuq. Qutunun həcmi oturacağın sahəsi ilə hündürlüyün hasilinə bərabərdir. Oturacaq kvadratdır, sahəsi iks minus on ikinin kvadratıdır. Onu altıya vururuq və altı yüz alırıq. Mötərizəni açıb sadələşdirsək, tanış kvadrat tənlik görünür: iksin kvadratı, minus iyirmi dörd iks, üstəgəl qırx dörd, sıfıra bərabərdir. İndi onu həll edək, sürpriz isə sonda gizlənib. Üçüncü mərhələ: tənliyi həll edirik. Qurduğumuz tənliyin hər iki tərəfini altıya bölək: iks minus on ikinin kvadratı yüzə bərabərdir. Kvadratı yüz olan iki ədəd var: on və mənfi on. İks minus on iki on olarsa, iks iyirmi ikidir. İks minus on iki mənfi on olarsa, iks ikidir. İki kök tapdıq və ikisi də müsbətdir. Hansı doğrudur? Dördüncü mərhələ: həlli araşdırırıq. İki santimetrlik kartonu masaya qoyaq. Onun küncündən altı santimetrlik kvadrat kəsmək mümkün deyil: kəsiləcək hissə kartonun özündən böyükdür. Oturacağın tərəfi iki minus on iki, yəni mənfi on santimetr çıxır. Mənfi onun kvadratı da yüzdür, ona görə tənlik bu kökü qəbul etdi. Şərtə görə isə iks on ikidən böyük olmalıdır. Deməli, iki santimetr məsələnin cavabı deyil. Bəs iyirmi iki? İndi iyirmi iki santimetri yoxlayaq. Hər tərəfdən iki dəfə altı kəsilir və oturacağın tərəfi on santimetr qalır. Qutunu bir santimetrlik kublarla dolduraq: bir qatda on vur on, yüz kub var. Altı qat, altı yüz kub. Qutu düz altı yüz kub santimetr tutur. Cavab: kartonun tərəfi iyirmi iki santimetrdir. Dörd mərhələni xatırla: məlumatları müəyyən et, tənliyi qur, həll et və həlli araşdır. Tənlik iki santimetrlik kartonu qəbul etdi, qutu isə yox. Çünki tənlik yalnız ədədlərə baxır, sən isə məsələnin şərtinə. Hər kökü şərtlə yoxla.