Mətn (transkript)
İşığın yüzdə birini buraxan şüşəni iki dəfə nazik etsək, işıq on dəfə çox keçir. Lampanın altında işıqölçən dayanır. Tünd şüşə lövhə işığın yolunu kəsir və ölçən yüzdə bir göstərir. İkinci lövhə qalan işığın da yüzdə birini buraxır. Lövhələr toplanmır, vurulur: iki lövhə sıfır tam yüzdə birin kvadratıdır, üç lövhə isə kubu. Qüvvətin üstü lövhələrin sayıdır. Bəs yarım lövhə nə qədər işıq buraxır? Başqa şüşə götürək: o, işığın mində altmış dördünü buraxır. Lövhəni üç eyni nazik dilimə bölək. Dilimlər eynidir, hər biri eyni hissəni buraxır. Üç dilim birlikdə yenə bütöv lövhədir. Deməli, bir dilim sıfır tam mində altmış dördün kub kökü qədər buraxır: sıfır tam onda dörd. İki dilim bunun kvadratıdır: sıfır tam yüzdə on altı. Bu, üstü üçdə iki olan qüvvətdir. Kəsrin məxrəci dilimlərin sayıdır: kökün dərəcəsi. Surəti götürdüyümüz dilimlərdir: qüvvətin üstü. Rasional üstlü qüvvət belə hesablanır: məxrəc dərəcəli kök və surət qədər qüvvət. Hansını əvvəl etsək də, cavab eyni çıxır. Üst onluq kəsr olanda onu adi kəsr kimi yazırıq. Bir tam onda beş, ikidə üçdür: üç yarım lövhə. Lövhə işığın yüzdə qırx doqquzunu buraxsın. Yarım lövhə sıfır tam onda yeddi buraxır, üç yarım lövhə isə sıfır tam mində üç yüz qırx üç. Bəs üstün qarşısında mənfi dursa? Bu, lövhəni işığın yolundan götürmək deməkdir. Lövhə işığın dörddə birini buraxsın. Yarım lövhə sıfır tam onda beş buraxır, bir yarım lövhə isə səkkizdə bir. Bir yarım lövhəni götürsək, işıq səkkiz dəfə güclənir. Deməli, əsası sıfır tam yüzdə iyirmi beş, üstü mənfi bir tam onda beş olan qüvvət səkkizdir. Bəs əsasın qarşısında mənfi dursa? Şüşə işığın mənfi hissəsini buraxmır. Riyaziyyatda da bunun səbəbi var. Mənfi beş yüz on ikinin kub kökü mənfi səkkizdir. Amma üçdə bir altıda ikiyə bərabərdir. Mənfi beş yüz on ikinin kvadratı müsbətdir, altıncı dərəcədən kökü isə səkkiz. Eyni qüvvət iki cavab verərdi. Buna görə kəsr üstlü qüvvətin əsası mənfi götürülmür. Sıfırın müsbət kəsr üstlü qüvvəti isə sıfırdır. Eyni şüşənin qalın parçası həmişə az işıq buraxır. Hansı böyükdür: əsası sıfır tam onda beş, üstü beşdə üç olan qüvvət, yoxsa üstü üçdə iki olan? Beşdə üç sıfır tam onda altıdır, üçdə iki isə ondan böyükdür. Üçdə iki daha qalın parçadır, ona görə az işıq buraxır. Əsas birdən kiçikdirsə, böyük üst kiçik qiymət verir. Əsas birdən böyükdürsə, əksinə. İndi ilk lövhəyə qayıdaq. Yarım lövhə iki eyni dilimdən biridir. İki dilim birlikdə yüzdə bir buraxır, deməli, bir dilim yüzdə birin kvadrat kökü qədər buraxır: onda bir. Bir faiz yox, on faiz! Şüşəni iki dəfə nazik etsək, işıq on dəfə çox keçir. Kəsr üstü belə oxu: məxrəc lövhəni dilimlərə bölür, surət dilimləri sayır.
