Dəyişənlər sıfırdan fərqlidir. Hansı bölmədə qismət birhədli olur?
İzahı göstər
1 · Əsas fikir
Bölənin hər hərfi bölünəndə ən azı o qədər olmalıdır
Əsas fikir
Dərslikdə birhədli «ədədlər, dəyişənlər və ya onların natural üstlü qüvvətlərinin hasilindən ibarət olan ifadə»dir. Birhədlini birhədliyə böləndə qismət yalnız o halda birhədli olur ki, bölənin hər hərfi bölünəndə də olsun və onun üstü bölünəndəki üstdən böyük olmasın.
Əks halda həmin hərf məxrəcdə qalır və qismət kəsr olur — dərslikdə: 62x4yz714xy5z5 / = 31x3z27y4 / . Üstləri bərabər olan hərf isə tam ixtisar olunur (a0 = 1).
2 · Addım-addım həll
Həll yolu
TapşırıqQismət nə vaxt birhədlidir?
Hansı bölmədə qismət birhədlidir?
- Hər bölmədə bölənin hərflərini bir‑bir yoxlayırıq: hərf bölünəndə varmı və üstü bölünəndəkindən böyük deyilmi (cədvələ baxın).
- 16p3q5 : (8p3q2) bölməsində p‑nin üstləri bərabərdir (p3 : p3 = 1), q‑nun üstü bölünəndə böyükdür (5 > 2).
- Qismət: 16 : 8 = 2, q5 : q2 = q3 — 2q3, birhədlidir.
- Cavab: 16p3q5 : (8p3q2) = 2q3
Bölənin hərfləri bölünənə sığırmı?
| Bölmə | Problemli hərf | Qismət |
|---|---|---|
| 12a5b : (4a2b3) | b: 3 > 1 | 3a3b2 / |
| 9x4y2 : (3x6y) | x: 6 > 4 | 3yx2 / |
| 10c6d : (5c2d2) | d: 2 > 1 | 2c4d / |
| 16p3q5 : (8p3q2) | yoxdur | 2q3 |
| 6k8 : (2k4t) | t bölünəndə yoxdur | 3k4t / |
3 · Yoxlama
Cavabı yoxlayaq
2q3 birhədlidir: ədəd 2 ilə q‑nun natural üstlü qüvvətinin hasili. Vurma ilə: 8p3q2 · 2q3 = 16p3q5 — bölünən alındı.
4 · Diqqət
Niyə digər variantlar səhvdir
- 12a5b : (4a2b3)b‑nin üstü bölündə böyükdür (3 > 1): ixtisardan sonra məxrəcdə b2 qalır, qismət 3a3b2 / olur — birhədli deyil.
- 9x4y2 : (3x6y)x‑in üstü bölündə böyükdür (6 > 4): qismət 3yx2 / olur — birhədli deyil.
- 10c6d : (5c2d2)d‑nin üstü bölündə böyükdür (2 > 1): qismət 2c4d / olur — birhədli deyil.
- 6k8 : (2k4t)t hərfi bölündə var, bölünəndə yoxdur: t ixtisar olunmur, qismət 3k4t / olur — birhədli deyil.