Video dərslər

Video dərs·DİM · Riyaziyyat·3:59

Çoxluqlar üzərində əməllər: ortaq dayanacaq yoxdursa, kəsişmə nədir?

Qısa video dərs (6-cı sinif riyaziyyat): çoxluqlar üzərində əməllər təsəvvür olunan şəhərin avtobus xətləri ilə izah olunur — hər xəttin dayanacaqları bir çoxluqdur. İki çoxluğun kəsişməsi (ortaq elementlər, ∩), birləşməsi (bütün elementlər, ortaqlar bir dəfə yazılır, ∪) və fərqi (A\B və B\A, fərqdə sıranın vacibliyi) göstərilir, hər nəticə çoxluğunun elementləri yazılıb sayılır. Eyler-Venn diaqramında hər hissənin hansı əmələ uyğun gəldiyi oxunur və ortaq elementi olmayan çoxluqların kəsişməsinin boş çoxluq (∅) olduğu izah olunur. Ön bilik: çoxluq, element, boş çoxluq və Eyler-Venn diaqramı.

1.25 Çoxluqlar üzərində əməllər

Video dərs·DİM · Riyaziyyat·2:34

Nisbət

6-cı sinif üçün nisbət mövzusunda video dərs: rəngsazın bir qutu göy rəngə üç qutu sarı rəng qatdığı resept üzərində nisbətin yazılışı və oxunuşu, əvvəlki və sonrakı hədd, tərs nisbət və hədlərin sırasının qarışığı necə dəyişdiyi göstərilir. Ekvivalent nisbətlərin hər iki həddi eyni ədədə vurmaq və ya bölməklə alınması, toplamanın nisbəti pozması, səkkiz qutu yaşıl boya üçün rənglərin miqdarının tapılması və nisbətin ortaq bölənə bölünərək sadələşdirilməsi animasiya ilə izah olunur.

Video dərs·DİM · Riyaziyyat·3:07

Sadə və mürəkkəb ədədlər

Sadə və mürəkkəb ədədlər mövzusunda 6-cı sinif üçün video dərs: on üç şəkərburanın bərabər qutulara yalnız iki yolla yığılması nümunəsində qutuların sayının ədədin böləni olması, sadə ədədin yalnız iki böləni olan natural ədəd, mürəkkəb ədədin ikidən çox böləni olan ədəd kimi tərifi, 1-in heç biri olmaması, Eratosfen ələyi ilə yüzə qədər sadə ədədlərin tapılması, 2-nin yeganə cüt sadə ədəd olması, 48-in sadə vuruqlara ayrılışı və ayrılışın yeganəliyi göstərilir.

Video dərs·DİM · Riyaziyyat·2:22

Natural ədədin qüvvəti

Natural ədədin qüvvəti mövzusunda qısa video dərs: kağız vərəqin təkrar qatlanması ilə hissələrin ikiqat artması, eyni vuruqların hasilinin qüvvət şəklində yazılması, qüvvətin əsası və üstü, üç üstü beşin üç vurulsun beşdən fərqi, qüvvət daxil olan ifadələrdə əvvəl qüvvətin, mötərizə varsa əvvəl mötərizənin hesablanması və hüceyrə bölünməsi kimi artım nümunəsi. 6-cı sinif riyaziyyatı, natural ədədlər.

Video dərs·DİM · Riyaziyyat·2:14

Ən kiçik ortaq bölünən (ƏKOB)

6-cı sinif riyaziyyatı üçün video dərs: ən kiçik ortaq bölünən (ƏKOB) dörd və altı gündən bir püskürən iki qeyzerin hekayəsi ilə izah olunur. Bölünənlər və ortaq bölünənlər təqvimdə göstərilir, ƏKOB-un sadə vuruqlarla «çatışmayan vuruq» üsulu ilə tapılması, hasilin niyə həmişə ən kiçik ortaq bölünən olmadığı və qarşılıqlı sadə ədədlər halı izah edilir; dişli çarxlarda tətbiq göstərilir. Bölən, bölünən və sadə vuruqları bilən şagird üçün.

Video dərs·DİM · Riyaziyyat·3:51

Tam ədədlər: qağayı da, balıq da 5 metrdə?

Qısa video dərs (6-cı sinif riyaziyyat): tam ədədlər. Dəniz səthini sıfır qəbul edərək yuxarını müsbət, aşağını mənfi ədədlə yazmaq (qağayı +5 m, balıq −5 m), müsbət və mənfi işarələrin oxunuşu, sıfırın nə müsbət, nə mənfi olması, termometrdə sıfırdan aşağı temperatur, şaquli şkalanın ədəd oxuna çevrilməsi (başlanğıc O, vahid parça, müsbət istiqamət — koordinat oxu), nöqtənin koordinatının mötərizədə yazılması, əks ədədlər (sıfırdan eyni məsafə, əks tərəflər) və −(−5) = 5, natural ədədlər, onların əksləri və sıfırdan ibarət tam ədədlər çoxluğu, 2,5-in tam ədəd olmaması izah olunur.

1.14 Tam ədədlər

Video dərs·DİM · Riyaziyyat·2:50

Tam ədədlərin çıxılması: 3 − (−4) niyə 7-dir?

Qısa video dərs (6-cı sinif riyaziyyat): tam ədədlərin çıxılması şüşə liftli binanın dik ədəd oxu modelində izah olunur. Çıxmanın çıxılanın əksini toplamaq olduğu (a − b = a + (−b)), müsbət ədədi çıxanda aşağı, mənfi ədədi çıxanda yuxarı getmək, mənfi ədədi çıxanda nəticənin niyə artdığı, fərqin bir ədəddən digərinə qədər yol kimi mənası və ədəd oxunda iki nöqtə arasındakı məsafənin fərqin modulu olması göstərilir. Ön bilik: tam ədədlər, əks ədəd, modul və tam ədədlərin toplanması.

1.18 Tam ədədlərin çıxılması

Video dərs·DİM · Riyaziyyat·5:13

Tam ədədlər üzərində əməllər: bir misal, üç cavab

Qısa video dərs (6-cı sinif riyaziyyat): tam ədədli ifadələrdə əməllərin ardıcıllığı. Mənfi ədədin natural üstlü qüvvətinin işarəsi (cüt dərəcə müsbət, tək dərəcə mənfi) mənfi vuruqların cüt-cüt müsbət verməsi ilə izah olunur, (−a)² ilə −a² yazılışlarının fərqi və mənfi əsasın mötərizədə yazılması göstərilir, sonra dörd addımlı növbə (mötərizə və modul, qüvvət, soldan sağa vurma və bölmə, soldan sağa toplama və çıxma) nümunələrlə tətbiq edilir və tipik səhvlər aşkarlanır. Ön bilik: tam ədədlərlə dörd əməl və işarə qaydaları.

1.20 Tam ədədlər üzərində əməllər

Video dərs·DİM · Riyaziyyat·4:20

Tam ədədlərin vurulması və bölünməsi: mənfilər hara getdi?

Qısa video dərs (6-cı sinif riyaziyyat): tam ədədlərin vurulması və bölünməsi. Müsbət ədədin mənfi ədədə hasili mənfinin təkrar toplanması və ədəd oxunda sola sıçrayışlar kimi, iki mənfi ədədin hasilinin müsbət olması naxışla, mənfi birə vurmanın ədədi əksinə çevirməsi sıfırdakı güzgü obrazı ilə izah olunur. Çox vuruqda əvvəl modulların vurulması, sonra mənfi vuruqların sayına görə işarənin təyini (cüt — müsbət, tək — mənfi), sıfıra vurma, bölmənin vurmanın tərsi kimi eyni işarə qaydası ilə aparılması, sıfırın bölünməsi və sıfıra bölmənin təyin olunmaması göstərilir. Ön bilik: tam ədədlər, ədəd oxu, modul, tam ədədlərin toplanması.

1.19 Tam ədədlərin vurulması və bölünməsi

Video dərs·DİM · Riyaziyyat·2:55

Tam ədədlərin müqayisəsi: −10, yoxsa −3?

Qısa video dərs (6-cı sinif riyaziyyat): tam ədədlərin müqayisəsi və sıralanması. Raketin geri sayımı zaman oxu kimi göstərilir: buraxılışdan əvvəlki anlar mənfi, buraxılış anı sıfır, sonrakı anlar müsbət ədədlərlə yazılır. Ədəd oxunda sağdakı ədəd böyük, soldakı kiçikdir; istənilən müsbət ədəd istənilən mənfi ədəddən böyükdür, sıfır mənfilərdən böyük, müsbətlərdən kiçikdir; iki mənfi ədəddən sıfırdan uzaq olanı kiçikdir (−10 < −3), tipik səhv «10 > 3, deməli −10 > −3» izah olunur. Tam ədədlər artan və azalan sıra ilə düzülür: əvvəl işarə qrupları, mənfilərin içində sıfırdan ən uzaq olan birinci.

1.15 Tam ədədlərin müqayisəsi və sıralanması

Video dərs·DİM · Riyaziyyat·4:17

Tam ədədlərin toplanması: 19 dairənin cəmi necə −3 olur?

Qısa video dərs (6-cı sinif riyaziyyat): tam ədədlərin toplanması. Dərslikdəki mavi (+1) və qırmızı (−1) dairələr modeli ilə cütlərin sıfırlanması, eyni işarəli ədədlərin toplanmasında modulların toplanıb ortaq işarənin yazılması, müxtəlif işarəli ədədlərdə böyük moduldan kiçiyin çıxılması və modulu böyük olan ədədin işarəsinin yazılması, ədəd oxunda mənfi toplananın sola, müsbət toplananın sağa aparması, əks ədədlərin cəminin sıfır olması, toplamanın yerdəyişmə və qruplaşdırma xassələri ilə cəmin asan tapılması izah olunur.

1.17 Tam ədədlərin toplanması

Video dərs·DİM · Riyaziyyat·1:49

Ən böyük ortaq bölən (ƏBOB): Elxan 5 deyir, Aynur 10

6-cı sinif üçün ən böyük ortaq bölən (ƏBOB) mövzusunda qısa video dərs: 30 maqnit suvenir və 20 robotdan ən çoxu neçə eyni hədiyyə bağlaması düzəltmək olar sualı üzərində ortaq bölən anlayışı, bölənləri müqayisə edib ən böyüyünü seçmək, sadə vuruqlara ayırıb bütün ortaq sadə vuruqları vurmaq və ən böyük ortaq sadə vuruğu ƏBOB ilə qarışdırma səhvi animasiya ilə izah olunur. Bölənləri və sadə vuruqlara ayırmanı bilən şagird üçün.

Video dərs·DİM · Riyaziyyat·5:04

Düzbucaqlı koordinat sistemində simmetriya və yerdəyişmə: güzgü, yoxsa sürüşmə?

Qısa video dərs (6-cı sinif riyaziyyat): düzbucaqlı koordinat sistemində nöqtənin və fiqurun absis və ordinat oxlarına nəzərən simmetriyası, həmçinin sağa, sola, yuxarı və aşağı yerdəyişməsi bir bayraq modeli ilə izah olunur. Absis oxuna nəzərən simmetriyada ordinatın, ordinat oxuna nəzərən simmetriyada absisin əks ədədlə əvəz olunduğu, üfüqi yerdəyişmənin absisi, şaquli yerdəyişmənin ordinatı dəyişdiyi və alınan fiqurun konqruyent qaldığı göstərilir; simmetriyanı yerdəyişmədən ikinci nöqtəyə görə ayırmaq və ilkin nöqtəni addımları tərsinə gedərək tapmaq öyrədilir. Ön bilik: tam ədədlər, əks ədəd və koordinat müstəvisi.

1.23 Düzbucaqlı koordinat sistemində simmetriya və yerdəyişmə

Video dərs·DİM · Riyaziyyat·3:14

Düzbucaqlı koordinat sistemi: (−5; −2) ünvanı haradadır?

Qısa video dərs (6-cı sinif riyaziyyat): düzbucaqlı koordinat sistemi şəhər xəritəsi və çatdırılma dronu modelində izah olunur. Absis (x) və ordinat (y) oxları, koordinat başlanğıcı O, koordinat cütü (x; y) və sıranın vacibliyi, nöqtəni başlanğıcdan hərəkətlə qeyd etmək və oxlara perpendikulyar çəkərək koordinatlarını oxumaq, dörd rüb, onların saat əqrəbinin əksinə nömrələnməsi və işarələri, oxlar üzərindəki nöqtələrdə sıfır koordinat və mənfi koordinatın istiqamət kimi oxunması göstərilir. Ön bilik: tam ədədlər və ədəd oxu.

1.21 Düzbucaqlı koordinat sistemi

Video dərs·DİM · Riyaziyyat·4:10

Düzbucaqlı koordinat sistemində məsafə: altı addım, iki ünvan

Qısa video dərs (6-cı sinif riyaziyyat): düzbucaqlı koordinat sistemində üfüqi və şaquli düz xətt üzərindəki iki nöqtə arasındakı məsafə, yalnız kafel xətləri boyunca gedən robot-tozsoranla otağın döşəməsi modelində izah olunur. Ordinatları eyni olan nöqtələr arasındakı məsafənin absisləri fərqinin modulu, absisləri eyni olan nöqtələr arasında isə ordinatları fərqinin modulu olduğu, nöqtələr oxun iki tərəfində olanda hissələrin toplanması, tərəfləri oxlara paralel düzbucaqlının perimetri və sahəsi, verilmiş məsafəyə görə naməlum nöqtənin iki halı və rüb şərti ilə seçilməsi göstərilir. Ön bilik: tam ədədlər, modul, tam ədədlərin çıxılması və koordinat müstəvisi.

1.22 Düzbucaqlı koordinat sistemində məsafə

Video dərs·DİM · Riyaziyyat·2:49

Ədədin mütləq qiyməti: −11 niyə kiçik, amma uzaqdır?

Qısa video dərs (6-cı sinif riyaziyyat): ədədin mütləq qiyməti, yəni modulu, ədəd oxunda nöqtədən sıfıra qədər məsafə kimi izah olunur. Göl üzərindəki körpü modelində |a| yazılışı, müsbət, mənfi ədədin və sıfırın modulunu tapmaq qaydaları, əks ədədlərin modullarının bərabər olması və modulun mənfi olmaması göstərilir; modulu verilmiş ədədin iki cavabı və iki mənfi ədədin modullarına görə müqayisəsi öyrədilir. Ön bilik: ədəd oxu, müsbət və mənfi tam ədədlər, əks ədədlər.

1.16 Ədədin mütləq qiyməti