Qanımızdakı dəmirin haradan gəldiyini izah edən qısa elm videosu: hemoqlobindəki dəmir Yerdə yaranmayıb. Kainatın ilk anlarında demək olar ki, yalnız hidrogen və helium var idi. Günəş hər saniyə təxminən altı yüz milyon ton hidrogeni heliuma çevirir, amma dəmir yarada bilmir. Nəhəng ulduzların mərkəzi yüz milyonlarla dərəcəyə qızır: üç helium nüvəsi karbona, karbondan oksigen, oksigendən silisium yaranır, zəncir dəmirdə dayanır, çünki dəmir birləşəndə enerji udur. Mərkəz saniyədən tez çökür, fövqəlyeni partlayışı yeni dəmir yaradıb kosmosa səpələyir; dəmirdən ağır elementlər neytron tutmaqla, qızıl kimi elementlər iki neytron ulduzunun toqquşmasında yaranır. Bu tozdan Günəş, Yer və həyat yarandı; sudakı hidrogen kainatın ilk dəqiqələrindən qalıb.

2.1 Maraqlı kimya

1

+ Daha çox (43)

2:37

Video dərsDİM · Riyaziyyat2:37

Çoxhədlinin vuruqlara ayrılması

Qısa video dərs: 7-ci sinif riyaziyyatında çoxhədlini vuruqlara ayırmaq, yəni cəmi hasil şəklində yazmaq və bunun vurmanın tərsi olduğunu görmək. Ortaq vuruğun mötərizə xaricinə çıxarılması, qruplaşdırma üsulu və a² + 7a + 12 kimi üçhədlidə orta həddi hasili sərbəst həddə, cəmi isə orta əmsala bərabər iki ədədlə bölmək cəbr plitələrinin düzbucaqlı modeli ilə izah olunur; nəticə vurma ilə yoxlanır. Birhədlilərin vurulmasını bilən şagirdlər üçündür.

2.26 Çoxhədlinin vuruqlara ayrılması

Video dərsDİM · Riyaziyyat4:32

İkidəyişənli xətti tənlik və onun qrafiki

Azərbaycan dilində 7-ci sinif riyaziyyat videosu: ikidəyişənli xətti tənlik ax + by = c, dəyişənlərin əmsalları və sərbəst əmsal, tənliyin kökünün (x; y) ədədlər cütü olması və sıranın vacibliyi, bir dəyişəni digəri ilə ifadə edərək sonsuz sayda kök tapmaq. Divar yanında hasarlanmış bağ nümunəsi ilə köklərin koordinat müstəvisində bir düz xəttə düzüldüyü, tənliyin qrafikinin y = kx + l xətti funksiyasının qrafiki olduğu, a = 0 və b = 0 hallarında oxlara paralel xətlər və qrafikin oxlarla kəsişmə nöqtələri ilə qurulması izah olunur. Xətti funksiyanı bilən şagirdlər üçün.

2.39 İkidəyişənli xətti tənlik və onun qrafiki

Video dərsDİM · Riyaziyyat4:37

Üçhədlini tam kvadrat kimi vuruqlara ayırmaq: x² + 4x + 3 kvadrata nə çatmır?

7-ci sinif üçün ikihədlinin kvadratı düsturlarından istifadə edərək üçhədlinin vuruqlara ayrılması mövzusunda qısa video dərs. Kafel tapmacası: x kvadrat sahəli kvadrat, dörd x · 1 zolaq və üç vahid kafel kvadrat yığmır, küncdə bir kafel çatmır. Cəmin kvadratı düsturu eynilik kimi sağdan sola oxunur, tam kvadrat üç sualla tanınır: hansı hədlər kvadratdır, qalan hədd hasilin iki mislidirmi, orta həddin işarəsi cəmi və ya fərqi seçir. Nümunələr: 9x² + 12x + 4 = (3x + 2)², 9y² − 6y + 1 = (3y − 1)²; tələlər: x² + 8x + 64 tam kvadrat deyil, x² − 12x + 36 = (x − 6)². Sonda x² + 4x + 4 = (x + 2)² və tam kvadrat ayırmaq: x² + 4x + 3 = (x + 2)² − 1. İkihədlinin kvadratı düsturlarını bilən şagirdlər üçündür.

2.31 İkihədlinin kvadratı düsturlarından istifadə edərək üçhədlinin vuruqlara ayrılması

Video dərsDİM · Riyaziyyat3:29

Üç tərəfinə görə üçbucağın qurulması

Video dərs, 7-ci sinif riyaziyyat: üç tərəfinə görə üçbucağın pərgar və xətkeşlə qurulması. m düz xətti üzərində AB = a parçası qövslə köçürülür, A mərkəzli b radiuslu və B mərkəzli c radiuslu çevrələrin kəsişməsi üçüncü təpə C-ni verir; AB = a, AC = b, BC = c işarələməsi, qısa qövslərin kifayət etməsi, qövslər kəsişməyəndə və ya m üzərində toxunanda üçbucağın alınmaması, aşağı kəsişmə nöqtəsinin güzgü əksi və üç tərəfin üçbucağı tam müəyyən etməsi 6, 5, 4 sm nümunəsi ilə izah olunur.

2.27 Üç tərəfinə görə üçbucağın qurulması

Video dərsDİM · Riyaziyyat4:00

Üçbucağın elementləri: tənbölən, median, hündürlük

7-ci sinif üçün üçbucağın elementləri mövzusunda video dərs: tənbölən bucağı iki bərabər hissəyə bölür, median təpəni qarşı tərəfin orta nöqtəsi ilə birləşdirir, hündürlük qarşı tərəfi saxlayan düz xəttə perpendikulyardır; qövs, cizgi və kvadrat işarələri. Tənbölənin pərgar və xətkeşlə qurulması və niyə doğru olduğu, medianların kəsişməsi və ağırlıq mərkəzi, hündürlüklərin iti, düzbucaqlı və kor bucaqlı üçbucaqda harada kəsişdiyi. Bucaqların cəmi və qonşu bucaqlarla iki hündürlüyün kəsişmə bucağının ölçmədən tapılması.

2.29 Üçbucağın elementləri: tənbölən, median, hündürlük

Video dərsDİM · Riyaziyyat3:30

Üçbucağın bucaqları və tərəfləri

7-ci sinif həndəsə video dərsi: üçbucağın daxili və xarici bucaqları, daxili bucaqların cəminin 180° olması, xarici bucağın ona qonşu olmayan iki daxili bucağın cəminə bərabər olması, böyük bucaq qarşısında böyük tərəfin durması və üçbucaq bərabərsizliyi. Üç, beş və səkkiz metrlik tirlər nümunəsində iki tərəf arasındakı bucaq böyüdükcə üçüncü tərəfin necə uzandığı göstərilir və üç parçadan üçbucaq qurulub-qurulmadığını yoxlamağı öyrədir.

2.28 Üçbucağın bucaqları və tərəfləri

Video dərsDİM · Riyaziyyat5:21

İki düz xəttin üçüncü ilə kəsişməsindən alınan bucaqlar

7-ci sinif üçün iki düz xəttin üçüncü düz xətlə (kəsənlə) kəsişməsindən alınan bucaqlar mövzusunda video dərs: masaya düşən üç çubuq düz xətlərə uzanır, iki kəsişmədə səkkiz bucaq yaranır və 1–8 nömrələnir. Bir kəsişmədə qarşılıqlı bucaqlar bərabər, qonşu bucaqların cəmi 180°-dir (72° və 108°). Hər bucağa iki sual: düz xətlərin arasında (daxili) və ya kənarda (xarici), kəsənin solunda və ya sağında. Beş ad: daxili çarpaz, daxili birtərəfli, xarici çarpaz, xarici birtərəfli və uyğun bucaqlar; döndərilmiş şəkildə xarici çarpaz bucaqların tanınması və eyni kəsişmədəki bucaqlar tələsi. Uyğun bucaqlar şərt olmadan bərabər olmaya bilər (72° və 84°); şərt verildikdə (ikinci bucaq altıncıya bərabərdir) aşağı kəsişmə yuxarının surəti olur, uyğun və çarpaz bucaqlar bərabər, bir tərəfdəki daxili bucaqların cəmi 180° olur.

2.16 İki düz xəttin üçüncü ilə kəsişməsindən alınan bucaqlar

Video dərsDİM · Riyaziyyat4:19

İkidəyişənli xətti tənliklər sistemi qurmaqla məsələ həlli

Azərbaycan dilində 7-ci sinif riyaziyyat videosu: mətnli məsələni ikidəyişənli xətti tənliklər sistemi qurmaqla həll etmək. Leylanın rəqəmsal kumbarası 11 manat 10 qəpik göstərir, içində 30 sikkə var — 20 və 50 qəpiklik. Axtarılanlar hərflə işarə edilir (x — 20 qəpikliklərin sayı, y — 50 qəpikliklərin sayı), hər fakt bir tənliyə çevrilir: x + y = 30 və vahidlər eyniləşdirildikdən sonra (11 manat 10 qəpik = 1110 qəpik) 20x + 50y = 1110; manat və qəpiyi qarışdırmaq tələsi göstərilir. Sistem əvəzetmə üsulu ilə həll olunur (x = 30 − y, 30y = 510, y = 17, x = 13), toplama üsulunun (·(−20)) eyni kökü verdiyi göstərilir, cavab hekayədə yoxlanılır (13 + 17 = 30, 260 + 850 = 1110) və vahidlə sözlə yazılır. Beş addım: hərflə işarə et, hər fakt bir tənlik, vahidləri eyniləşdir, istənilən üsulla həll et, hekayədə yoxla.

2.44 İkidəyişənli xətti tənliklər sistemi qurmaqla məsələ həlli

Video dərsDİM · Riyaziyyat4:06

Sistemin əvəzetmə üsulu ilə həlli: hansı hərfi ifadə edək?

7-ci sinif riyaziyyatı üçün ikidəyişənli xətti tənliklər sisteminin əvəzetmə üsulu ilə həllinə həsr olunmuş qısa şaquli video dərs. İki şagird, Nigar və Tural, eyni {3x + y = 9; 5x − 2y = 4} sistemini həll edir. Video beş addımı göstərir: əmsalı 1 olan dəyişəni ifadə et (y = 9 − 3x, eynigüclü tənlik), ifadəni ikinci tənlikdə mötərizə ilə yerinə yaz, mötərizəni işarə ilə aç (−2 · (−3x) = +6x tələsi), birdəyişənli tənliyi həll et (11x = 22, x = 2), ikinci dəyişəni tap (y = 3), cütü (2; 3) hər iki tənlikdə yoxla. Sonda Turalın x-i ifadə edərək kəsrlərlə uzanan yolu eyni kökə gəlir: hansı hərfi ifadə etmək seçimdir, əmsalı 1 olanı seçmək kəsrsiz yol verir. Açar sözlər: əvəzetmə üsulu, sistemin kökü, eynigüclü tənliklər, mötərizəni açmaq, yoxlama.

2.42 İkidəyişənli xətti tənliklər sisteminin əvəzetmə üsulu ilə həlli

Video dərsDİM · Riyaziyyat3:23

Ehtimalları nə vaxt toplamaq olar? Hadisələrin cəmi

7-ci sinif riyaziyyatı üçün «Hadisələrin cəmi» mövzusunda qısa video dərs. «Və ya» ilə qurulan hadisənin iki hadisənin cəmi olduğu, uyuşmayan hadisələrin tərifi və onlar üçün toplama qaydası P(A + B) = P(A) + P(B) rəngli çarx nümunəsində izah olunur; bir-birini tamamlayan hadisələrin ehtimallarının cəminin 1 olduğu hava proqnozu ilə göstərilir. Zər nümunəsində eyni vaxtda baş verə bilən hadisələrdə ehtimalları toplamağın niyə yanlış olduğu və əlverişli halların hər birinin bir dəfə sayılması öyrədilir. Klassik ehtimalı bilən şagirdlər üçündür.

2.5 Hadisələrin cəmi

Video dərsDİM · Riyaziyyat4:33

İkidəyişənli xətti tənliklər sisteminin qrafik üsulla həlli

Azərbaycan dilində 7-ci sinif riyaziyyat videosu: ikidəyişənli xətti tənliklər sistemini qrafik üsulla həll etmək — hər tənliyin qrafikini iki nöqtə ilə qurmaq (oxlarla kəsişmə nöqtələri və ya y-i x ilə ifadə edib cədvəl), qrafiklərin kəsişmə nöqtəsinin koordinatlarını (x; y) cütü kimi oxumaq və hər iki tənlikdə yoxlamaq. Üç hal: düz xətlər kəsişir — bir kök, paraleldir — kökü yoxdur, üst-üstə düşür — sonsuz sayda kök. Tipik səhvlər: cütün yerini dəyişmək, oxla kəsişmə nöqtəsini kök saymaq. Qrafikdən oxunan kəsişmə təqribi ola bilər, ona görə qrafik üsul həmişə əlverişli olmur. Teatr səhnəsində iki lazer şüası və güzgülü top nümunəsi; sistemlər {x + 2y = 10; x − y = 1}, {x − y = −2; x − y = 1}, {2x − 2y = 2; x − y = 1}, {2x + y = 7; x − y = 1}.

2.41 İkidəyişənli xətti tənliklər sisteminin qrafik üsulla həlli

Video dərsDİM · Riyaziyyat4:40

İkidəyişənli xətti tənliklər sisteminin toplama üsulu ilə həlli

Azərbaycan dilində 7-ci sinif riyaziyyat videosu: ikidəyişənli xətti tənliklər sistemini toplama üsulu ilə həll etmək — tənlikləri tərəf-tərəfə toplamaq (sol tərəfi sol tərəflə, sağ tərəfi sağ tərəflə), bir dəyişənin əmsalları əks ədədlər olanda həmin dəyişənin yox olması və birdəyişənli tənlik qalması, əmsallar əks olmayanda ƏKOB ilə hədəf əmsalı seçib tənliyin hər tərəfini (sağ tərəf də daxil) müsbət və ya mənfi ədədə vurmaq, tapılan qiyməti yerinə yazıb o biri dəyişəni tapmaq və cütü hər iki tənlikdə yoxlamaq. Kvest otağı hekayəsi: qapı kodu {2x + 3y = 20; 5x − 3y = 29} → (7; 2); seyf kodu {3x + 4y = 27; 2x + 5y = 25}, ikinci tənliyi −3-ə vurmaqla −6x alınır → (5; 3). Tipik səhvlər: bərabər əmsalları toplamaq, yalnız sol tərəfi vurmaq, mənfi vuranla işarə səhvi.

2.43 İkidəyişənli xətti tənliklər sisteminin toplama üsulu ilə həlli

Video dərsDİM · Riyaziyyat4:10

İki ifadənin kubları cəmi və kubları fərqi: 64 + 125 kubik niyə 9-luq sıralara düzülür?

7-ci sinif üçün iki ifadənin kubları cəmi və kubları fərqi mövzusunda qısa video dərs. Hook: tili 4 və 5 olan iki kubikli kubda 64 + 125 = 189 kubik var və onlar 9-luq 21 sıraya qalıqsız düzülür; 9 = 4 + 5. Kubların cəmi cəmin kubu deyil: tili 9 olan kuba 729 kubik lazımdır. Yoxlama: 27 + 1 = 28 dördə bölünür. Dərsliyin ARAŞDIRMA 1 yolu həcmlə: 9 × 9 × 9 kubun qarşı künclərində 4 və 5 tilli kublar, qalan hissə ölçüləri 4, 5, 9 olan üç blokdur; bloklar çıxarılanda iki kub qalır. Hərflərlə: a kub üstəgəl b kub bərabərdir (a + b)(a² − ab + b²), ikinci vuruq fərqin natamam kvadratıdır; tam kvadratda ortada 2ab, natamamda ab olur; 16 − 20 + 25 = 21. Kublar fərqi: b-ni −b ilə əvəz etmək, a³ − b³ = (a − b)(a² + ab + b²), cəmin natamam kvadratı; misal 125y³ − 8 = (5y − 2)(25y² + 10y + 4). İşarə açarı və tələ: (3x + 1)(9x² − 3x + 1) açılanda orta hədlər silinir, 27x³ + 1 qalır; ikinci mötərizəyə tam kvadrat yazmaq səhvdir. Sonda 64 + 125 kubik doqquzluq iyirmi bir sıradır: sıranın uzunluğu tillərin cəmi, sıraların sayı natamam kvadrat. İkihədlinin kubunu bilən şagirdlər üçündür.

2.34 İki ifadənin kubları cəmi və kubları fərqi

Video dərsDİM · Riyaziyyat3:25

Düsturların tətbiqi: niyə 7 · 8 · 9 · 10 + 1 = 71²?

7-ci sinif üçün müxtəsər vurma düsturlarının tətbiqi mövzusunda qısa video dərs. Hook: yeddidən başlayan ardıcıl dörd ədədi vurub bir əlavə edəndə 5041 alınır, bu da 71-in kvadratıdır: 7 · 8 · 9 · 10 + 1 = 71². Kiçik ədədlərlə yoxlama: 1 · 2 · 3 · 4 + 1 = 25 = 5², 2 · 3 · 4 · 5 + 1 = 121 = 11²; hamısını yoxlamaq mümkün deyil, hərf lazımdır. Ardıcıl ədədlər a, a + 1, a + 2, a + 3; kənardakı cüt a(a + 3) = a² + 3a, ortadakı cüt (a + 1)(a + 2) = a² + 3a + 2, iki hasil yalnız 2 vahid fərqlənir. Təkrarlanan ifadə blok kimi görülür: t = a² + 3a + 1, hasillər t − 1 və t + 1-dir, kvadratlar fərqi düsturu ilə (t − 1)(t + 1) = t² − 1, bir əlavə edəndə t² alınır. Üç ardıcıl ədəd işləmir: 1 · 2 · 3 + 1 = 7 tam kvadrat deyil; dörd ədəddə kənardakıların cəmi ortadakıların cəminə bərabərdir. Kök kənardakıların hasili üstəgəl birdir: 7 · 10 = 70, 8 · 9 = 72, ortada 71; 10 · 11 · 12 · 13 + 1 = 17 161 = 131². Üç vərdiş: ağıllı qruplaşdırmaq, bloku görmək, tanış düsturu tanımaq; eynilik a(a + 1)(a + 2)(a + 3) + 1 = (a² + 3a + 1)². Kvadratlar fərqi düsturunu və iki ikihədlinin hasilini bilən şagirdlər üçündür.

2.35 Müxtəsər vurma düsturlarının tətbiqi

Video dərsDİM · Riyaziyyat4:17

Çoxluqlar üzərində əməllər: ekranlarda 14 eksponat, zalda 10

7-ci sinif riyaziyyatı üçün çoxluqlar üzərində əməllərə həsr olunmuş video dərs. Birləşmə, kəsişmə və fərq Eyler-Venn diaqramında təkrarlanır; birləşmə və kəsişmə üçün yerdəyişmə və qruplaşdırma xassələri, fərqdə sıranın vacibliyi, alt çoxluq halı, boş çoxluqla əməllər və alt çoxluğun böyük çoxluğa tamamlayıcısı izah olunur. Üç çoxluğun diaqramında hissələri oxumaq, yalnız bir çoxluğa daxil olan elementləri ayırmaq və iki çoxluğun birləşməsindəki elementlərin sayını tapmaq qaydası muzey həyatından götürülmüş nümunələr üzərində addım-addım çıxarılır.

2.53 Çoxluqlar üzərində əməllər

Video dərsDİM · Riyaziyyat4:29

Parçanın orta perpendikulyarı: iki çevrə parçanın ortasını necə tapır?

7-ci sinif üçün parçanın orta perpendikulyarı mövzusunda qısa video dərs: AB parçasının uclarında eyni açılışla iki bərabər çevrə çəkilir, kəsişmə nöqtələri C və D düz xətlə birləşdirilir və bu xətt parçanı O nöqtəsində tam ortadan, düz bucaq altında kəsir. Dərsliyin tərifi və iki şərti (ortadan keçir, perpendikulyardır), iki tipik səhv (ortadan keçən maili xətt, ortadan keçməyən perpendikulyar), pərgarın açılışının yarıdan böyük olmalı olduğu (AB = 10 sm: 4, 5, 7 sm halları) və dərslikdəki yarımçevrələr göstərilir. Niyə işləyir: dörd bərabər radius, üç tərəfə görə konqruyentlik, sonra iki tərəf və aralarındakı bucaq ilə AO = BO və 90°; qatlama ilə intuitiv göstərmə. Orta perpendikulyarın hər nöqtəsi uclardan bərabər uzaqlıqdadır: MA = MB. Konqruyentlik əlamətlərini və perpendikulyarı bilən şagirdlər üçündür.

2.14 Parçanın orta perpendikulyarı

Video dərsDİM · Riyaziyyat2:44

Araşdırma məsələləri: 64 lampa, 204 kvadrat

7-ci sinif riyaziyyatı üçün araşdırma məsələlərinə həsr olunmuş qısa video dərs. Çoxlu halı olan sayma məsələsində sistemli araşdırma üsulu göstərilir: məsələni əvvəlcə kiçik hallarda sınamaq, halları bir əlamətə görə sıralamaq, çərçivəni addım-addım sürüşdürərək mümkün yerləri saymaq, nəticələri cədvələ yazıb naxış axtarmaq və tapılan qaydanı kiçik hallarda yoxlamaq. Nümunə kvadrat şəbəkədə müxtəlif ölçülü kvadratların sayılmasıdır; ədədin kvadratını və toplamanı bilən şagirdlər üçündür.

2.54 Araşdırma məsələləri

Video dərsDİM · Riyaziyyat3:38

0,999… niyə düz 1-dir? Dövri onluq kəsrin adi kəsrə çevrilməsi

7-ci sinif riyaziyyat video dərsi: dövri onluq kəsrin adi kəsrə çevrilməsi. Ədədi 10, 100 və ya 1000 dəfə artırıb iki yazılışı alt-alta qoyanda dövri quyruğun çıxmada silindiyi əyani göstərilir; buradan saf dövri kəsr qaydası (məxrəcdə dövrdəki rəqəm sayı qədər 9) və qarışıq dövri kəsr qaydası (9-lardan sonra dövrə qədərki rəqəm sayı qədər 0, surətdə fərq) çıxır. Dərslik nümunələri: 0,(8), 1,(034), 0,12(3) və 0,(9) = 1; cavab bölmə ilə yoxlanılır. Dövri kəsrin yazılışını bilən, onluq kəsri 10-a vurmağı və kəsrləri ixtisar etməyi bacaran şagirdlər üçün.

2.8 Dövri onluq kəsrin adi kəsrə çevrilməsi

Video dərsDİM · Riyaziyyat3:56

Dövri onluq kəsrlər

Riyaziyyat 7-ci sinif video dərsi: dövri onluq kəsrlər. Video 1 : 7 bölməsində rəqəmlərin necə təkrarlandığını göstərir, dövri onluq kəsri, dövrü və mötərizə ilə yazılışı (0,(6), 0,(142857)) və oxunuşunu, tam hissəni, dövrə qədərki rəqəmləri, saf və qarışıq dövri kəsri (2,4(3)) izah edir. Qalıqların sonlu sayı ilə bölmənin ya bitdiyini, ya da dövr yaratdığını əsaslandırır və ixtisar olunmayan kəsrin məxrəcində yalnız 2 və 5 vuruqları olanda sonlu onluq kəsr alındığını öyrədir. Adi kəsrləri və künc bölməni bilən şagirdlər üçün.

2.7 Dövri onluq kəsrlər

Video dərsDİM · Riyaziyyat3:57

Nisbi xəta

Nisbi xəta mövzusunda 7-ci sinif riyaziyyatı üçün qısa video dərs. Eyni mütləq xətanın kiçik və böyük kəmiyyətlərdə fərqli əhəmiyyət daşıdığını dronun hündürlük ölçməsi üzərində göstərir, nisbi xətanı mütləq xətanın təqribi qiymətin moduluna nisbəti kimi təqdim edir və onu faizlə ifadə etməyi, iki ölçmənin dəqiqliyini nisbi xətaya görə müqayisə etməyi, verilmiş nisbi xətadan mütləq xətanı tapmağı, vahidləri eyniləşdirməyi və bölmənin tərs aparılması səhvindən qaçmağı öyrədir.

2.51 Nisbi xəta

Video dərsDİM · Riyaziyyat3:38

Rasional ədədlər üzərində əməllər: 1,5 · 8/9 : (−5/12) hansı ədədə çevrilir?

7-ci sinif üçün rasional ədədlər üzərində əməllər və xassələri mövzusunda qısa video dərs: dərsliyin nümunəsi 1,5 · 8/9 : (−5/12) addım-addım hesablanır. Rasional ədədlərin dörd əməldə qapalı olması (sıfıra bölmək olmaz), onluq kəsrin adi kəsrə çevrilib ixtisarı, bölmənin bölənin tərsinə vurma ilə əvəz olunması və mənfi ədədin tərsinin də mənfi olması, hasilin işarəsinin eyni və müxtəlif işarə qaydası ilə əvvəlcədən tapılması, vurmanın yerdəyişmə və qruplaşdırma qanunları ilə çarpaz ixtisar göstərilir. Cavab −16/5 = −3 1/5 = −3,2 ədəd oxunda −4 ilə −3 arasında yerləşdirilir. Adi kəsrləri vurmağı və tərs ədədi bilən şagirdlər üçündür.

2.12 Rasional ədədlər üzərində əməllər və xassələri

Video dərsDİM · Riyaziyyat4:05

Rasional ədədlər ədəd oxunda: 2,(6) haradadır?

Qısa video dərs (7-ci sinif riyaziyyat): rasional ədədləri ədəd oxunda göstərmək. Ədəd oxunun qurulması (başlanğıc O, müsbət istiqamət, vahid parça), müsbət və mənfi ədədlərin tərəfi, onluq kəsrlərin və adi kəsrlərin qonşu tam ədədlər arasında məxrəcə görə bölünmüş parçada qeyd edilməsi, mənfi ədədin əks ədəd vasitəsilə tapılması, bölgülü oxda addımın hissələrin sayı ilə hesablanması, iki nöqtə arasındakı məsafə |x − y| və dövri onluq kəsrin adi kəsrə çevrilərək dəqiq yerinin tapılması izah olunur.

2.9 Rasional ədədlərin ədəd oxunda göstərilməsi

Video dərsDİM · Riyaziyyat4:11

0,5-in neçə adı var? Rasional ədədlərin yazılışı və oxunuşu

7-ci sinif riyaziyyat video dərsi: rasional ədədlərin yazılışı və oxunuşu. Bir miqdarın üç yazılışı (1/2, 5/10, 0,5) ilə başlayır; rasional sözünün nisbətdən gəldiyi (3 : 4 → 3/4) və tərif: m/n, surət tam ədəd, məxrəc natural ədəd, məxrəc sıfır olmur. Hər natural və tam ədəd kəsr kimi yazılır (7 = 7/1 = 35/5, −12 = −12/1, 0 = 0/1 = 0/3); iç-içə çoxluqlar N ⊂ Z ⊂ Q, Q sonsuzdur. Müsbət və mənfi rasional ədədlər, sıfır nə müsbət, nə mənfidir; mənfi işarəsi kəsrin qarşısında, surətdə və ya məxrəcdə: −2/11. Onluq kəsrin adi kəsrə çevrilməsi: 0,5 = 1/2, 1,3 = 13/10, −0,25 = −1/4. Oxunuş: beşdə üç, mənfi beşdə üç, iki tam onda üç, sıfır tam yüzdə otuz beş. Kəsrin əsas xassəsi ilə hər rasional ədədin sonsuz sayda yazılışı var. Natural və tam ədədləri, adi və onluq kəsrləri bilən şagirdlər üçün.

2.6 Rasional ədədlərin yazılışı və oxunuşu

Menyu

Video dərslər

Mövzu

Dil

Müddət

Filtrlər

Provayder

Bölmə